İşlem Teminatları
Borsa’da alınmak istenen (ya da alınmış olan) açık pozisyonlar için Takasbank’ta bulundurulan (ya da bulundurulması gereken) teminat tutarına işlem teminatı denir.
İşlem teminatlarının hesaplanmasında “sözleşme bazında teminatlandırma” yöntemi uygulanmaktadır.
Başlangıç Teminatı
Borsa’da pozisyon almak için gerekli olan teminat tutarına başlangıç teminatı denir. Her bir sözleşme ya da sözleşme tipi için gerekli olan başlangıç teminatı ilgili sözleşmelerde belirtilir. Başlangıç teminatı tutarları Borsa tarafından piyasalardaki gelişmelere göre değiştirilebilir.
Aynı dayanak varlık üzerine düzenlenen, başta sözleşme büyüklüğü olmak üzere tüm asli unsurları aynı olan farklı vadelerdeki sözleşmelerin birinde uzun pozisyon, diğerinde ise kısa pozisyon alınması durumunda yayılma pozisyonu (fark pozisyonu) oluşturulmuş olur. Yayılma pozisyonları için düz pozisyonlara göre daha düşük bir teminat belirlenebilir.
Sürdürme Teminatı
Borsa’da oluşan zararlar ya da nakit-dışı teminatların değerlerinin düşmesi sonucunda başlangıç teminatının inebileceği en düşük seviyeye sürdürme teminatı denir. İşlem teminatı tutarının sürdürme teminatı seviyesi veya bu seviyenin altına inmesi durumunda Takas Merkezi tarafından teminat tamamlama çağrısı yapılır. Sürdürme teminatı seviyesi ilgili sözleşmelerde belirtilir.
Teminat Kompozisyonu
Takasbank nezdinde bulundurulması gereken işlem teminatının en az %30’unun nakit teminattan oluşması gerekmektedir. Dolayısıyla toplam işlem teminatı içinde nakit dışı teminatların oranı en fazla %70 olabilir. Hesap güncelleştirme sırasında zarar eden hesaplardan zarar tutarının kesilmesi durumunda söz konusu oranın tutturulma şartı aranmaz. Nakit dışı teminat içindeki hisse senedi, A tipi yatırım fonu ve borsa yatırım fonu teminatlarının toplam payı ise toplam nakit dışı teminatın %50’sini geçemez. Bu %50 oranının içerisinde de her bir hisse senedinin/A tipi yatırım fonu katılma belgesinin/borsa yatırım fonunun oranı ise %20’yi (toplam nakit dışı teminatların %10’unu) geçemez. Dolayısıyla, nakit-dışı teminatlar oluşturulurken, hisse senedi, A tipi yatırım fonu ve borsa yatırım fonlarının maksimum düzeyde kullanılması durumunda, en az beş çeşit hisse senedi/A tipi yatırım fonu katılma belgesi/borsa yatırım fonu gerekmektedir. Takasbank tarafından önerilen ve Borsa tarafından onaylanan borsa yatırım fonları teminata kabul edilebilir.
Nakit (Nakit Dışı) Teminat Çeşidi Teminat Grubu En Az (%) En Çok (%) Değerleme Katsayısı (x) Nakit YTL YTL 30 100 1.00 Nakit Dışı Döviz DVZ 0 70 0.95 Nakit Dışı Hazine Bonosu HB 0 70 0.90 Nakit Dışı Dvelet Tahvili DT 0 70 0.80 Nakit Dışı Dövize Endeksli Devlet tahvili DTE 0 70 0.80 Nakit Dışı Döviz Ödemeli devlet Tahvili DTY 0 70 0.80 Nakit Dışı Hisse Senedi (imkb 30 Endeksi’ndeki) İMKB-30 0 35 0.70 Nakit Dışı Borsa Yatırım Fonları BYF 0 35 0.70 İşlem Teminatlarının Güncellenmesi ve Nemalandırılması
İşlem teminatı olarak kabul edilen nakit dışı varlıklar her işlem gününün sonunda Takasbank tarafından değerlemeye tabi tutulur:
Takasbank’ta, yatırılan vadeli işlem teminat hesaplarındaki YTL cinsi işlem teminatları, bulunması gereken ve çekilebilir nakit teminat olarak izlenir ve her iki grup da Takasbank tarafından günlük olarak nemalandırılır
